statement

« Hence, the landscape is not only a structure that can be schematized : it is an operation, a dynamic, permanent interaction between physical and sociological elements.” Gérard Chouquer, L’étude des paysages. Essais sur leurs formes et leur histoire. Paris, Errance, 2000.

Pierre_Clemens_Code_name_Galerie_Nadine_Feront_2016__1592
Untitled, 2015 – Tondo dia. 40cm (15.7in.)

Pierre Clemens’ (Brussels 1970) interest for the idea of landscape arose from a study trip to Athens in the mid-nineties. Back then, in a street, he came across a huge pile of architectural plans from the 50s and 60s. He was immediately drawn to them and took a few with him. Soon afterwards, he developed a series of interventions on these transparent layers, leaving his imprint upon those which the architects had themselves left upon the city.

With this gesture, Pierre Clemens lays the foundation of a reflection on landscape as an idea, that is, as a representation of what is visible or might become visible, either through technical or artistic mediation. This simple gesture is also a radical one: it asks the question of the transition realized during the Renaissance from the idea of land to the highly aesthetic one of landscape, a transition enabled by the artist, in particular through his gaze and his pictorial work.

Since then, the notion of landscape has outgrown the bounds of the pictorial to become, as the excerpt quoted above makes clear, a dynamic operation that problematizes our perception of the multiple parameters and co-existing objects and histories which, through their successive layers, develop this “deep surface” of the landscape.

The work of Pierre Clemens deals with this question of perception: the “worlds” that he develops in series of subtle variations can take the form of highly compressed horizons, otherwise incommensurable to the beholder, or the sudden dilatation of hitherto invisible aspects of reality. Similarly to the sculptures of Anish Kapoor, which throw back to the viewer his distorted perception of reality, Pierre Clemens’ pictorial work plays on the false opposition between natural and man-made landscape, between accident and calculation, and demonstrates the quasi-tautological correspondence between the two.

However, the work of Pierre Clemens does not restrict the question of perception to these theoretical considerations but explores its sensory and corporal dimensions as well. Hence, in his in-situ installations, one observes the use of visual strategies developed by pioneers of Optical Art such as Vasarely or Buren, which produce oscillating and vibratory effects upon the viewer, including vertigo, the repetition of a pattern and its expansion in space destabilizing the viewer’s gaze and his hold upon physical reality.

In this respect, Clemens’ work explores the psycho-physiological dimension of landscape, the effects that it produces on the senses, and thereby asserts the importance of the viewer, of his body, in relation to landscape. Far from being only an object of visual contemplation, landscape is an event singularly occurring in the body of those who are exposed to it.

From this point of view, the key, exciting contribution of the work of Pierre Clemens is question our perception of reality by exposing us to the dynamic effects of the many landscapes produced by society. These landscapes, which have become more complex, instable, resulting from a chain of technical mediations that are hard to trace, Clemens does not attempt to represent them – rather, he attempts a synthesis, a silent and economical compression, then orchestrates its dilatation in space, exposing us to the effects.

By Hadelin Feront – Curator – 2015

« Or, le paysage n’est pas seulement une structure que l’on peut schématiser : il est un fonctionnement, une interaction dynamique permanente entre des éléments physiques et des éléments sociaux » Gérard Chouquer, L’étude des paysages. Essais sur leurs formes et leur histoire. Paris, Errance, 2000.

Pierre_Clemens_Code_name_Galerie_Nadine_Feront_2016__1592
Sans titre, 2015 – Tondo dia. 40cm (15.7in.)

L’intérêt que porte Pierre Clemens (Bruxelles 1970) pour l’idée de paysage vient d’un séjour d’étude entrepris à Athènes au début des années 1990. À l’époque, au détour d’une rue, il tombe par hasard sur une montagne de plans architecturaux datant des années 50 et 60. Ceux-ci l’interpellent immédiatement, et il en ramasse quelques-uns. Par la suite, il développera une série d’interventions sur ces calques translucides, superposant son empreinte à celles que les architectes avaient eux-mêmes laissées sur la ville.

Avec ce geste, Pierre Clemens pose le fondement d’une réflexion sur le paysage comme idée, c’est à dire comme représentation de ce qui est visible ou peut devenir visible, soit par le biais d’une médiation technique ou bien artistique. Ce geste simple est également radical : il pose la question de la transition opérée à la Renaissance de la notion de pays à celle, hautement esthétique, de paysage, transition elle-même rendue possible par le travail de l’artiste, c’est à dire par son regard et son intervention picturale.

La notion de paysage s’est depuis largement émancipée du cadre pictural pour devenir, comme le souligne l’extrait cité plus haut, un ensemble dynamique qui problématise la perception que nous avons de paramètres multiples et d’objets co-existants, voir même d’histoires co-existantes ou superposées les unes aux autres pour former cette surface profonde qu’est nécessairement un paysage.

Le travail de Pierre Clemens s’intéresse à ce problème de perception : les « mondes » qu’il décline se présentent tantôt comme des compressions d’horizons incommensurables, et ailleurs comme la dilatation soudaine d’aspects jusque-là invisibles du réel. Comme le travail sculptural d’Anish Kapoor renvoie à celui qui le regarde l’image tordue de sa perception du réel, le travail pictural de Clemens joue sur la fausse opposition entre le paysage naturel et le paysage humain, entre l’accident et le calcul, et démontre la correspondance quasi-tautologique qui s’opère entre l’un et l’autre.

Toutefois, le travail de Pierre Clemens ne limite pas la question de la perception à ces considérations théoriques mais s’intéresse aussi à sa dimension sensorielle et corporelle. Ainsi, dans ses installations in-situ, on observe l’utilisation de stratégies visuelles développées par des pionniers de l’Op Art comme Vasarely et Buren, produisant des effets d’oscillation et de vibration, voir de vertige, la répétition d’un schéma et son expansion dans l’espace produisant un effet d’incommensurabilité pour l’œil humain.

Ce faisant, Clemens explore la dimension psycho-physiologique du paysage, les effets que celui-ci produit sur les sens, et affirme la place centrale de celui qui regarde, de son corps, par rapport au paysage. Loin d’être seulement un objet de contemplation visuelle, le paysage est un phénomène se produisant singulièrement dans le corps de celui qui y est exposé.

De ce point de vue, l’apport déterminant, excitant de l’œuvre de Pierre Clemens, est de remettre en question notre perception du réel en nous exposant aux effets dynamiques des nombreux paysages produits par notre société. Ces paysages, de plus en plus complexes, instables, résultants d’une chaîne de médiations techniques difficilement traçables, Clemens ne prétend pas les représenter – plutôt, il en réalise une synthèse, une compression économe et silencieuse, et en orchestre ensuite la dilatation dans l’espace, nous exposant à leurs effets.

par Hadelin Feront – Curateur – 2015

"Het landschap is echter niet alleen een structuur die schematisch kan worden weergegeven: het is een functionerend, een permanente dynamische interactie tussen fysieke en sociale elementen", Gérard Chouquer, L'étude des paysages. Essays over hun vormen en geschiedenis. Parijs, Errance, 2000.

Pierre_Clemens_Code_name_Galerie_Nadine_Feront_2016__1592De belangstelling van Pierre Clemens (Brussel 1970) voor het idee van het landschap komt voort uit een studiereis naar Athene in het begin van de jaren negentig. In die tijd, in de bocht van een straat, stuitte hij op een berg van architectonische plannen uit de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw. Ze riepen hem onmiddellijk en hij pakte er een paar op. Later ontwikkelde hij een reeks interventies op deze doorschijnende lagen, die zijn stempel drukken op de interventies die de architecten zelf op de stad hadden achtergelaten.

Met dit gebaar legt Pierre Clemens de basis voor een reflectie op het landschap als idee, d.w.z. als een representatie van wat zichtbaar is of zichtbaar kan worden, hetzij door technische of artistieke bemiddeling. Ook dit eenvoudige gebaar is radicaal: het roept de vraag op naar de overgang van de renaissance van de notie van het land naar die van het zeer esthetische landschap, een overgang die mogelijk wordt gemaakt door het werk van de kunstenaar, dat wil zeggen door zijn blik en picturale interventie.

De notie van het landschap heeft zich sindsdien grotendeels losgemaakt van het picturale kader en is, zoals het hierboven geciteerde fragment onderstreept, een dynamisch geheel geworden dat de perceptie die we hebben van meerdere parameters en naast elkaar bestaande objecten, of zelfs van verhalen die naast elkaar bestaan of over elkaar heen liggen om het diepe oppervlak te vormen dat noodzakelijkerwijs een landschap is, problematiseert.

Het werk van Pierre Clemens is geïnteresseerd in dit probleem van de waarneming: de “werelden” die hij afwijst, presenteren zich soms als compressies van onmetelijke horizonten, en elders als de plotselinge uitbreiding van voorheen onzichtbare aspecten van de werkelijkheid. Zoals Anish Kapoor’s beeldhouwwerk het verdraaide beeld van zijn perceptie van de werkelijkheid voor de toeschouwer weerspiegelt, zo speelt Clemens’ beeldend werk in op de valse tegenstelling tussen het natuurlijke landschap en het menselijke landschap, tussen toeval en berekening, en toont het de quasi-tautologische correspondentie die zich tussen het ene en het andere afspeelt.

Het werk van Pierre Clemens beperkt zich echter niet tot deze theoretische overwegingen, maar concentreert zich ook op de zintuiglijke en lichamelijke dimensie van de waarneming. Zo zien we in zijn in-situ installaties het gebruik van visuele strategieën die ontwikkeld zijn door pioniers op het gebied van de Op Art zoals Vasarely en Buren, waarbij hij effecten van trillingen en trillingen, zelfs duizeligheid, de herhaling van een patroon en de expansie ervan in de ruimte, die een effect van onbereikbaarheid voor het menselijk oog veroorzaken.

Clemens verkent hiermee de psycho-fysiologische dimensie van het landschap, de effecten ervan op de zintuigen en bevestigt de centrale plaats van de toeschouwer, van zijn lichaam, in relatie tot het landschap. Het landschap is niet alleen een object van visuele contemplatie, maar is een fenomeen dat zich enkel en alleen voordoet in het lichaam van de persoon die er aan wordt blootgesteld.

Vanuit dit oogpunt is de beslissende en boeiende bijdrage van Pierre Clemens’ werk om onze perceptie van de werkelijkheid op de proef te stellen door ons bloot te stellen aan de dynamische effecten van de vele landschappen die onze samenleving produceert. Deze landschappen, die steeds complexer en onstabieler worden en het resultaat zijn van een keten van moeilijk te traceren technische bemiddelingen, beweert Clemens niet om ze te representeren, maar hij synthetiseert ze, comprimeert ze economisch en geruisloos, en orkestreert vervolgens hun expansie in de ruimte, waarbij hij ons blootstelt aan hun effecten.

door Hadelin Feront – Curator – 2015